Cezai şart (ceza koşulu)
Penalty clause (liquidated damages)
Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmek üzere sözleşmeye konulan, önceden kararlaştırılmış yaptırım bedelidir.
Tüm terimlerCezai şart, borcun hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi durumunda borçlunun ödemeyi önceden kabul ettiği edimdir. Alacaklıya, ihlal hâlinde ayrıca zarara uğradığını kanıtlama yükü olmadan bu bedeli isteme imkânı verir. Bu yönüyle sözleşmeye uyulmasını sağlayan bir baskı aracıdır.
Uygulamada inşaat sözleşmelerinde teslim gecikmesi, kira ilişkilerinde erken tahliye ve hizmet sözleşmelerinde rekabet yasağı ihlali için sıkça kararlaştırılır. Kural olarak alacaklı ya ifayı ya da cezayı isteyebilir; ancak ceza, ifaya ek olarak gecikme veya ifa yeri için kararlaştırılmışsa her ikisi birlikte talep edilebilir.
Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirebilir. Tacirler bu indirimden ancak ceza ekonomik yıkıma yol açacaksa yararlanır. İş hukukunda yalnızca işçi aleyhine konulan tek taraflı cezai şart geçersiz sayılır.
Cayma parası ile karıştırılmamalıdır: cayma parası taraflara sözleşmeden dönme hakkı tanır, cezai şart ise ihlalin yaptırımıdır ve dönme hakkı vermez.
Kanun dayanağı
- TBK m.179
- TBK m.182
Sözlükteki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Terimlerin somut olaydaki anlamı ve sonucu dosyanın ayrıntılarına göre değişir.