Hukuk dilini
anlaşılır kılalım.

Adli Tatil Judicial recess Yargı organlarının her yıl yaz döneminde çalışmaya ara verdiği, sürelerin işleyişini ve duruşmaları etkileyen kanuni dönemdir. Adli Yardım Legal aid Yargılama giderlerini karşılayamayacak durumda olanların, haklarını arayabilmeleri için harç ve masraflardan geçici olarak bağışık tutulmasıdır. AİHM başvurusu Application to the ECtHR Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde güvence altına alınan haklarının taraf devletçe ihlal edildiğini ileri süren kişilerin, iç hukuk yollarını tükettikten sonra Mahkemeye yaptığı bireysel başvurudur. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru Individual application to the Constitutional Court Anayasada güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerinin kamu gücü işlemiyle ihlal edildiğini ileri sürenlerin başvurabileceği olağanüstü hukuki yoldur. Azil Dismissal of counsel Vekâlet verenin, avukatına tanıdığı temsil yetkisini tek taraflı irade beyanıyla, kural olarak herhangi bir sebep göstermeksizin ve her zaman sona erdirmesidir.

Bekletici mesele Preliminary question Görülmekte olan davada hüküm verilebilmesinin başka bir davanın veya idari makam kararının sonucuna bağlı olması hâlinde, yargılamanın o sonuç alınıncaya kadar ertelenmesidir. Belirsiz alacak davası Action for an indeterminate receivable Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını tam olarak belirlemesi kendisinden beklenemeyen davacının, asgari bir tutar göstererek açtığı ve talebini sonradan artırabildiği dava türüdür. Bilirkişi Court-appointed expert Çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemece görüşüne başvurulan, alanında uzman kişi veya kuruldur. Bilirkişi raporuna itiraz Objection to the expert report Tarafların, kendilerine tebliğ edilen bilirkişi raporunda eksik, belirsiz veya hatalı gördükleri hususları gerekçeleriyle birlikte iki hafta içinde mahkemeye bildirerek rapora karşı görüş sunmasıdır. Bölge Adliye Mahkemesi Regional Court of Justice İlk derece mahkemelerinin kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını hem maddi olay hem de hukuka uygunluk yönünden inceleyen ikinci derece genel görevli mahkemedir.

Cevap Dilekçesi Statement of defence Davalının, dava dilekçesindeki iddialara karşı savunmalarını, itirazlarını ve delillerini kanuni süresi içinde bildirdiği belgedir.

Danıştay Council of State İdari yargıda kanunda sayılan kararların temyiz mercii olan, aynı zamanda bazı uyuşmazlıklara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakan ve idareye görüş bildiren yüksek mahkemedir. Dava Dilekçesi Statement of claim (petition) Davacının taleplerini, dayandığı vakıaları ve delilleri içeren, davayı açan ve yargılamanın çerçevesini çizen temel usul belgesidir. Dava ehliyeti Capacity to sue Bir kişinin davasını bizzat veya seçtiği vekil aracılığıyla takip edebilme yeteneği olup, medeni hakları kullanma ehliyetine göre belirlenen ve re'sen gözetilen dava şartıdır. Dava Harcı Court fees Yargı hizmetinin karşılığı olarak dava açılırken ve yargılama sırasında devlete ödenen, dava türüne göre maktu veya nispi hesaplanan bedeldir. Dava Şartları Conditions of action (admissibility requirements) Bir davanın esasının incelenebilmesi için varlığı zorunlu olan ve mahkemece kendiliğinden gözetilen usul koşullarıdır. Davadan Feragat Waiver of claim Davacının, talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesi; kesin hükmün sonuçlarını doğuran tek taraflı usul işlemidir. Davaların birleştirilmesi Joinder of actions Aralarında bağlantı bulunan ve ayrı ayrı açılmış davaların, çelişkili karar verilmesini önlemek ve yargılama ekonomisini sağlamak amacıyla tek dosya üzerinden birlikte görülmesidir. Davanın ihbarı Notice of action to a third party Davayı kaybetmesi hâlinde üçüncü bir kişiye rücu edebileceğini düşünen tarafın, görülmekte olan yargılamayı o kişiye bildirerek davaya katılma imkânı tanımasıdır. Davaya müdahale Intervention in proceedings Görülmekte olan bir davanın sonucundan hukuki durumu etkilenecek üçüncü kişinin, taraflardan birinin yanında yer alarak veya bağımsız talepte bulunarak yargılamaya katılmasıdır. Delil Evidence Davada çekişmeli vakıaların ispatı için başvurulan senet, tanık, bilirkişi, keşif ve yemin gibi araçların ortak adıdır. Delil Tespiti Preservation of evidence İleride açılacak veya görülmekte olan davada kullanılacak delillerin, kaybolma tehlikesine karşı önceden toplanıp güvence altına alınmasıdır. Derdestlik Lis pendens Aynı taraflar arasında, aynı konu ve aynı sebebe dayanan bir davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olması nedeniyle ikinci davanın dinlenmesini engelleyen dava şartıdır. Duruşma Hearing Tarafların iddia ve savunmalarını sözlü olarak sundukları, delillerin incelendiği ve kural olarak herkese açık yürütülen yargılama oturumudur.

Eda davası Action for performance Davalının bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkûm edilmesinin istendiği ve verilen hükmün doğrudan ilamlı icra yoluyla yerine getirilebildiği dava türüdür. Ek rapor Supplementary expert report Bilirkişi raporundaki eksikliklerin tamamlanması veya belirsiz kalan noktaların açıklığa kavuşturulması amacıyla mahkemece aynı bilirkişiden alınan ve ilk raporu tamamlayan nitelikteki rapordur. Elektronik tebligat (UETS) Electronic notification Tebligatın, Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi üzerinden muhatabın elektronik tebligat adresine gönderilmesi suretiyle yapılması olup, kanunda sayılan kişi ve kurumlar bakımından zorunludur.

Gerekçeli Karar Reasoned judgment Mahkemenin hükme nasıl ulaştığını, tarafların iddialarını ve delillerin değerlendirmesini açıklayan, kanun yollarına başvurunun temelini oluşturan karardır. Görevli Mahkeme Subject-matter jurisdiction (competent court by subject) Bir davanın konusuna ve niteliğine göre hangi tür mahkemede görüleceğini belirleyen, kamu düzenine ilişkin yargılama kuralıdır.

Hukuki yarar Legal interest Davacının, mahkemeden istediği hukuki korumaya gerçekten ve güncel olarak ihtiyaç duymasını ifade eden, her dava için aranan ve yargılamanın her aşamasında gözetilen dava şartıdır. Hüküm Judgment Yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilerek davayı sona erdiren, kanunda gösterilen unsurları taşıması ve gerekçe içermesi zorunlu olan nihai mahkeme kararıdır. Husumet Standing to be sued Dava konusu hak veya borç ilişkisinde davanın doğru kişiye yöneltilmiş olmasını, yani davalının o uyuşmazlıkta pasif dava sıfatını taşımasını ifade eden usul kavramıdır.

İhtiyati Tedbir Preliminary injunction Yargılama sonuçlanana kadar hakkın elde edilmesinin tehlikeye düşmesini önlemek için uyuşmazlık konusu üzerinde alınan geçici hukuki korumadır. İstinabe Letter rogatory Bir usul işleminin davaya bakan mahkemenin yargı çevresi dışında yapılması gerektiğinde, o işlemin yapılacağı yerdeki mahkemeye talimat yazılarak oradaki mahkemece yerine getirilmesidir. İstinaf Appeal to the regional court of appeal İlk derece mahkemesi kararlarının, bölge adliye mahkemesince hem maddi olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesini sağlayan kanun yoludur.

Islah Amendment of pleadings (ıslah) Taraflardan birinin, yapmış olduğu usul işlemini karşı tarafın rızasına gerek olmaksızın kısmen veya tamamen düzeltmesine imkân veren kurumdur.

Kanun yararına bozma Reversal in the interest of law Kesinleşmiş bir kararın hukuka aykırılığının giderilmesi amacıyla taraflar dışındaki yetkili makamlarca başvurulan ve kural olarak hükmün taraflar bakımından sonucunu etkilemeyen olağanüstü kanun yoludur. Karşı dava Counterclaim Davalının, görülmekte olan asıl davayla bağlantılı olarak aynı mahkemede davacıya karşı açtığı ve kendi talebinin de birlikte karara bağlanmasını sağlayan davadır. Keşif On-site inspection Hâkimin, uyuşmazlık konusu yer, şey veya kişi hakkında bizzat duyu organlarıyla inceleme yaparak bilgi edinmesini sağlayan ve çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle birlikte yürütülen delil türüdür. Kesin hüküm Res judicata Olağan kanun yollarına başvurulamayan ya da bu yolları tüketilmiş olan bir mahkeme kararının, aynı uyuşmazlığın taraflar arasında yeniden dava konusu yapılmasını engelleyen etkisidir. Kesinleşme Finality of judgment Bir mahkeme kararına karşı olağan kanun yollarının tükenmesi veya sürelerin geçmesiyle kararın değiştirilemez hâle gelmesidir. Kısmi dava Partial action Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu hâllerde alacağın yalnızca bir bölümünün dava edilmesi ve kalan kısım bakımından dava hakkının saklı tutulmasıdır.

Noter Notary public Hukuki işlemleri belgeleyerek onlara resmiyet kazandıran, uyuşmazlıkları önleme işlevi gören kamu görevi yüklenmiş serbest meslek mensubudur.

Ön İnceleme Preliminary examination stage Dilekçeler aşamasından sonra dava şartlarının, ilk itirazların ve uyuşmazlık noktalarının belirlendiği, tahkikata hazırlık evresidir.

Sözlü yargılama Oral hearing Tahkikatın tamamlanmasından sonra tarafların son beyanlarını sözlü olarak sunmaları için yapılan ve ardından hükmün verildiği, yargılamanın esasa ilişkin son duruşma aşamasıdır.

Tahkikat Investigation phase Ön inceleme aşamasında belirlenen çekişmeli vakıalar hakkında delillerin toplanarak incelendiği ve uyuşmazlığın esasının aydınlatıldığı, yargılamanın en kapsamlı bölümünü oluşturan aşamadır. Tanık Witness Uyuşmazlık konusu olay hakkındaki bilgi ve gözlemlerini mahkeme önünde sözlü olarak aktaran, taraflar dışındaki kişidir. Taraf ehliyeti Capacity to be a party Bir kişinin davada davacı veya davalı olabilme yeteneği olup, medeni haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan herkese tanınan ve mahkemece re'sen gözetilen dava şartıdır. Tavzih Clarification of judgment Hüküm fıkrasında yer alan belirsiz, çelişkili veya birbirine aykırı ifadelerin, hükmün kapsamı genişletilmeksizin açıklığa kavuşturulması amacıyla kararı veren mahkemeden istenen düzeltmedir. Tebligat Service of process (official notification) Yargı organlarının ve idarenin işlemlerini ilgililere resmî usulle bildirmesi; sürelerin işlemeye başlamasının hukuki dayanağıdır. Temyiz Appeal to the Court of Cassation Bölge adliye mahkemesi kararlarının, Yargıtay tarafından yalnızca hukuka uygunluk yönünden denetlenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. Tensip Zaptı Preliminary scheduling order (tensip minutes) Davanın açılmasından sonra mahkemece düzenlenen ve yargılamanın yol haritasını, süreleri ve ilk işlemleri belirleyen tutanaktır. Tespit davası Declaratory action Bir hak veya hukuki ilişkinin var olup olmadığının mahkemece belirlenmesi istemiyle açılan, davalıyı bir edime mahkûm etmeyen ve bu nedenle icraya konulamayan dava türüdür.

Vekâlet Ücreti Attorney's fee Avukatın hukuki yardımının karşılığı olan ücret ile dava sonunda haksız çıkan tarafa yükletilen ve tarifeye göre hesaplanan karşı taraf ücretidir. Vekâletname Power of attorney Bir kişinin davasını takip etmek üzere avukata verdiği temsil yetkisini gösteren, kural olarak noter ya da yetkili makamlarca düzenlenen ve dosyaya sunulması gereken yazılı belgedir.

Yargılama giderleri Litigation costs Harçlar, gider avansı, tebligat, bilirkişi, keşif ve tanık giderleri ile vekâlet ücretinden oluşan ve kural olarak davada haksız çıkan tarafa yükletilen masrafların tamamıdır. Yargılamanın yenilenmesi Retrial Kesinleşmiş bir hükmün, kanunda sınırlı olarak sayılan ağır sakatlık hâllerinin sonradan ortaya çıkması üzerine aynı mahkemede yeniden ele alınmasını sağlayan olağanüstü kanun yoludur. Yargıtay Court of Cassation Adli yargıda ilk derece ve bölge adliye mahkemelerince verilen kararların son inceleme mercii olan ve uygulama birliğini sağlamakla görevli yüksek mahkemedir. Yemin Oath Çekişmeli bir vakıanın ispatı için başka delil bulunmadığında, ispat yükü kendisine düşen tarafın diğer tarafa teklif ettiği ve kesin delil niteliği taşıyan ispat aracıdır. Yetkili Mahkeme Territorial jurisdiction (competent court by venue) Bir davanın coğrafi olarak hangi yerdeki mahkemede açılacağını belirleyen ve kural olarak davalının yerleşim yerine bağlanan usul kuralıdır.

Zorunlu dava arkadaşlığı Compulsory joinder of parties Maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kişi tarafından birlikte kullanılması gereken hâllerde, davanın bu kişilerin tamamı tarafından veya tamamına karşı açılmasının zorunlu olmasıdır.